บทที่ 3 การจัดวางวัตถุในจอภาพ

รูปแบบและแนวคิดในการสร้างงาน

1.รูปแบบและแนวคิดในการสร้างงาน      1.1 องค์ประกอบในการทำงาน               1.1.1 รูปทรง (Form) คือ โครงสร้างทางวัตถุของงานศิลปะ ได้แก่ รูปร่างทั้งภายนอก และภายในของสิ่งที่ปรากฏ ให้เห็น หรือหมายถึง ส่วนเดียวกัน หน่วยเดียว หรือกลุ่มของหน่วยที่ ประกอบเข้าด้วยกันก็ได้               1.1.2 เรื่อง (Theme) คือ ลักษณะทางความรู้สึกหรือทางนามธรรมของโครงสร้างหรือ รูปทรงได้แก่ เรื่องราว ความคิด อารมณ์ คือความหมายที่ศิลปินต้องการแสดงออก หรือต้องการสื่อ ความหมายความเหมาะสมกับการแสดงออก               1.1.3 เทคนิค (Technique) คือ โครงสร้างทางวัสดุ ผีมือ การใช้วัสดุ ความคงทน  และความสมเหมาะกับการแสดงออก               ทั้ง 3 ส่วนนี้ จะต้องประสานกันอยู่สมบรูณ์ เทคนิคจะต้องเกื้อกูลแก่รูปทรง และรูปทรง จะต้องสร้างขึ้นตามความจำเป็นของเรื่องที่ต้องการแสดงออก               1.1.4 เนื้อที่ว่าง (Space) คือ พื้นที่ที่ให้มวลธาตุทัศนศิลป์ ได้แก่ เส้น แสงเงาเนื้อที่ว่าง  สี และลักษณะพื้นผิว มาประกอบกัน อาจกล่าวได้ว่าเนื้อที่ว่างเป็นเสมือนสนามหรือเวทีให้ องค์ประกอบศิลป์ต่างๆ ปรากฏตัวหรือแสดงออก พื้นที่ว่างสามารถแบ่งได้เป็นพื้นที่ว่างทางลบ  คือ บริเวณโดยรอบวัตถุและพื้นที่ว่างทางบวก คือ บริเวณว่างที่ตัวของวัตถุ               คำจำกัดความของเนื้อที่ว่าง 1.      ปริมาตรของวัตถุหรือรูปทรงที่อยู่บนพื้นที่                                2.      ปริมาตรของระยะห่างหรือช่องไฟในการออกแบบงานต่างๆ ต้องคำนึงช่วงระยะให้มี ความสัมพันธ์กัน                      3.      ปริมาตรของความว่างที่ถูกล้อมด้วยขอเขตหรือผัง              4.      พื้นที่ว่างหรือพื้นที่ทางกายภาพหากมีการใช้วิธีทำให้เกิดความลึกขึ้น จะเรียกว่าพื้นที่ และความลึกแบบลวงตา มีรายละเอียดดังนี้   1. การจัดรูปแบบ (Format) คือ เนื้อที่ว่างสำหรับงานก่อนที่จะสร้างรูปทรงลงไม่เป็น เนื้อที่ว่างและแบน มี 2 มิติ    2. รูปทรง – เนื้อที่ว่าง(Form-Space) เมื่อมีสิ่งหนึ่งปรากฏขึ้นบนเนื้อที่ว่างเรียกสิ่ง นั้นว่า รูปทรง ในงานศิลปะชิ้นหนึ่งจะมีรูปทรงและเนื้อที่ว่างประกอบกันอยู่     3. รูป-พื้น (Figure-Ground) ในงานจิตรกรรมหรือภาพพิมพ์ รูปทรงหรือรูปในที่นี้ ไม่ได้หมายถึงแค่รูปคน สัตว์ หรือสิ่งของเท่านั้น แต่หมายถึงรูปทรงทุกชนิดรวมทั้งรูปทรง แบบนามธรรม ส่วนบริเวณที่ว่างที่แสดงความลึกหรือไม่นั้น เรียกว่า เนื้อที่ว่างหรือพื้น การจัดองค์ประกอบกิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจกิจกรรม ส่งเสริมการเรียนรู้ 2. การจัดองค์ประกอบ การจัดองค์ประกอบศิลป์ประกอบด้วยหลักการดังนี้      2.1 การจัดองค์ประกอบเกี่ยวกับเส้น           การจัดองค์ประกอบเกี่ยวกับเส้น เป็นการนำเส้น เป็นการนำเส้นในลักษณะต่างๆ เช่น เส้นตรง  เส้นโค้ง เส้นคด เส้นคลื่น เส้นฟันปลา เส้นสั้น–ยาวเส้นระนาบ เส้นดิ่ง มาประกอบกันให้เกิดความ สัมพันธ์      2.2 การจัดองค์ประกอบเกี่ยวกับน้ำหนัก           การจัดองค์ประกอบเกี่ยวกับน้ำหนัก เป็นการใช้น้ำหนักของความสว่างและความมืดหรือ ความอ่อน-แก่ของสี จากสีขาว สีเทา และสีดำ นำมาประกอบกันในลักษณะต่างๆ ทั้งตามความเป็นจริง หรือเพิ่มเติมให้มากขึ้นตามทัศนะส่วนตัวตามจินตนาการและประสบการณ์ ผู้สร้างสรรค์สามารถใช้ น้ำหนักอ่อน-แก่ ตามแนวความคิดและจุดประสงค์ที่ต้องการ      2.3 การจัดองค์ประกอบเกี่ยวกับสี                 การจัดองค์ประกอบเกี่ยวสี เป็นการนำคุณลักษณะของสีอันเป็น ทัศนธาตุที่มีคุณสมบัติ ครบถ้วนมาประกอบสร้างผลงานงานศิลปะ เพื่อแสดงออกถึงอารมณ์และความคิดฝัน โดยคำนึงถึงความประสานสัมพันธ์ตามจินตนาการและทัศนะส่วนตัว     2.4 การจัดองค์ประกอบเกี่ยวกับพื้นผิว           การจัดองค์ประกอบเกี่ยวกับพื้นผิว  เป็นการสร้างสรรค์ผลงานโดยการนำพื้นผิวที่สามารถสัมผัส ได้จริง หรือการสร้างสรรค์พื้นผิวให้เกิดผลตามความรู้สึกมาประกอบกัน ให้สอดคล้องและส้มพันธ์กัน ตามความคิดและจินตนาการ             2.5 การจัดองค์ประกอบแบบสมมาตรและอสมมาตร      การจัดองค์ประกอบแบบสมมาตรและอสมมาตร (Symmetry) คือ การจัดวางภาพให้มี ความสมมาตรทั้งด้านซ้ายและด้านขวา ส่วนการจัดภาพแบบอสมมาตร (Asymmetry) คือ  การจัดภาพที่ทางด้านซ้ายและขวา มีความแตกต่างกัน แต่เมื่อมองดูภาพ 2.6 ความสมดุล (Balance)      ความสมดุล หมายถึง น้ำหนักขององค์ประกอบศิลป์ที่จัดวางไว้โดยถ่วงพอกันทั้ง 2 ฝ่ายหรือ 2 ข้าง      2.6.1  ความสมดุลในธรรมชาติ เกิดจาก 2 วิธี คือ                 1)  เกิดจากการถ่วงดุลของน้ำหนักหรือความขัดแย้ง เป็นแบบเหมือนจริงหรือ แบบนามธรรมก็ดูสมดุลได้                 2)  เกิดจากการรวมตัวหรือการทำซ้ำๆ กันของสิ่งที่เหมือนกัน เช่น การใช้รูปทรง จุด เส้น ที่เหมือนกันมาทำซ้ำๆ กันทำให้ภาพนิ่ง ดูสงบ มีความสมดุล จากการมองเห็นหรือจากความรู้สึกของ พูดชม      2.6.2  ประเภทของความสมดุล                 1)  ความสมดุลที่ 2 ข้างเท่ากัน (Symmetrical Balance) การใช้รูปทรง สี และส่วนอื่นๆ  ในปริมาณ จังหวะ ที่เท่ากันด้านซ้ายและด้านขวา วิธีสังเกตคือ ให้สมมติว่ามีเส้นแบ่งกึ่งกลางหน้า กระดาษในแนวตั้ง แล้วพิจารณาว่าด้านซ้าย และขวาของกระดาษ มีการจัดวางองค์ประกอบคล้ายกัน  หรือเท่ากันทุกประการ                 2) ความสมดุลที่ 2 ข้างไม่เท่ากัน (Asymmetrical Balance) การใช้รูปทรง สี  และส่วนอื่นๆ สัดส่วนต่างกัน แต่เมื่อมองดูแล้วจะรู้สึกสมดุลกัน การจัดเช่นนี้จะสร้างจุดสนใจไว้ด้านใด ด้านหนึ่ง และด้านที่เหลือจะเป็นส่วนสนับสนุน 2.7 ความเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นจากรูปทรง (From) และเนื้อที่ว่าง (Space)      ความเคลื่อนไหวที่มี 3 ลักษณะ                 2.7.1  พลังความเคลื่อนไหวที่สับสนรุนแรง เกิดจากพลังที่ต่อต้านกันอย่างรุนแรง  แต่อีกฝ่ายหนึ่งมีกำลังมากกว่า เช่น ลมพายุทำลายต้นไม้บ้านเรือนและสิ่งของ หรือกระแสน้ำรุนแรงพัด เขื่อนพังทลาย                 2.7.2  ความเคลื่อนไหวที่มีการปะทะกันจนเกิดสมดุล พลังมหาศาลที่ต่อต้านกันอยู่ไม่มี ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอ่อนกำลัง เกิดพลังที่ถ่วงกับสมดุลอยู่ และให้ความรู้สึกตึงเครียด เช่น เขื่อนกันน้ำที่ยัง ไม่พัง วัวชนที่กำลังชนกันอยู่ หรือนักวิ่งที่กำลังออกสตาร์ต เป็นต้น                 2.7.3  ความเคลื่อนไหวที่ผ่อนคลาย การเคลื่อนไหวที่มีพลังน้อย เอื่อยเฉื่อย ค่อยๆ  คลายความตึงแล้วประสานกัน เช่น เขื่อนที่พังแล้วน้ำไหลแรงในตอนแรกแล้วค่อยไหลเฉื่อยๆ ลมอ่อนๆ ที่พัดกิ่งไม้ใบหญ้าไหวน้อยๆ หรือนักกีฬาที่ผ่านหลักชัยแล้ว เป็นต้น 2.8 การจัดวางการวัตถุในจอภาพ      การจัดวางการวัตถุในจอภาพของนักออกแบบสามารถใช้หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์เข้ามาช่วยได้  ซึ่งการจัดวางวัตถุในจอภาพเป็นการจัดการเกี่ยวกับความสัมพันธ์ขององค์ประกอบกับการจัดวาง ตำแหน่งขององค์ประกอบ ดังนี้ได้กล่าวมาแล้วในหน่วยการเรียนรู้ที่ 1 และ 2 โดยอาจสรุป เกี่ยวกับการจัดวางวัตถุในจอภาพได้ดังนี้ 1.      การจัดวางจุด 2.      การจัดวางเส้น 3.      การกำหนดพื้นหลัง 4.      การกำหนดพื้นที่ 5.      การกำหนดน้ำหนักอ่อน-เข้ม 6.      การใช้สี 7.      การกำหนดสัดส่วน 8.      การกำหนดความกลมกลืนและขัดแย้ง 9.      การกำหนดการลดหลั่น 10. การจัดวางโดยใช้จังหวะ